تبلیغات
ادبیات فارسی

جناس

وقتی نویسنده یا شاعر در سخن خود کلمات هم­جنس بیاورد که در ظاهر به یکدیگر شبیه و در معنی مختلف باشند، از صنعت جناس استفاده کرده است.

 

انواع جناس

جناس تام: وقتی است که دو کلمه­ی متجانس در لفظ یکی باشند اما در معنی مختلف؛ اما فرق معنایی دو کلمه از مضمون کلام فهمیده می­شود.

        پدر با پسر یکدگر را "کنار"

                                              گرفتند و کرده غم از دل "کنار"

                                                                    اسدی طوسی

 

جناس ناقص(محرَّف): آن است که دو کلمه­ی متجانس در حروف یکی باشد ولی در اعراب(مصوت) متفاوت باشند.

       صبحدم ناله­ی "قُمری" شنو از طرف چمن

                                              تا فراموش کنی فتنه­ی دور "قَمری"

                                                                        ظهیر فاریابی

 

جناس زاید: جناسی است که یکی از کلمات متجانس نسبت به دیگری، حرفی در آغاز یا وسط یا آخر اضافه دارد. پس بر سه نوع است:

"مختلف­الاول(مطرف)، مختلف­الوسط، مختلف­الاخر(مذیَّل)"

 

      شرف مرد به جود است و کرامت به سجود

                                        هر که این هر دو ندارد عدمش به ز وجود

 

جناس مرکب: جناس مرکب یا مرفوّ(رفو شده) از اقسام جناس تام است و  بر دو نوع است: مفروق و مقرون:

1.    مفروق: دو کلمه متجانس، هم­هجا(هم­وزن) هستند اما اختلاف در تکیه دارند.

      گرچه خود این پایه­ی بی­همسریست

                                                پای مرا هم سر بالاتریست

                                                                         نظامی

 

2. مقرون: هر دو کلمه متجانس مرکب باشند در این صورت بدان جناس مقرون گویند

         قوم گفتندش که ای خر! گوش­ دار

                                                خویش را اندازه­ی خرگوش دار

                                                                              مولوی

 

جناس مضارع: وقتی اختلاف صامت­های آغازین دو رکن جناس کم باشد و به اصطلاح قریب­المخرج باشند، جناس مضارع است مثل گام و کام و یا مثل حالی و خالی در بیت زیر:

          علمی که ز ذوق شرع "خالی" است

                                            "حالی" سبب سیاه حالی است

                                                                            سنایی

  

جناس لاحق: اگر تمام دو کلمه متجانس یکی باشد، جز یک حرف در اول و یا وسط، آن­را جناس لاحق گویند مثل زندان و خندان:

     امروز خندان آمدی مفتاح زندان آمدی

                                بر مستمندان آمدی چون بخشش و فضل خدا

                                                                                   مولوی

 

جناس خط: وقتی ارکان جناس در حروف یکی و در تلفظ و نقطه­گذاری متفاوت باشند مثل بیمار و تیمار:

         درشت است پاسخ ولیکن درست

                                           درستی درشتی نماید نخست

                                                              ابو شکور بلخی

 

 

جناس لفظ: این نوع جناس در مقابل جناس خط است یعنی کلمات متجانس در تلفظ یکی و در نگارش متفاوت باشد مثل خوار و خار:

         که کمتر کس ار جنگ را خاستی

                                           درآورد گه لشکری خواستی

                                                           اسدی طوسی

 

جناس مکرر(مزدوج): دو کلمه متجانس را در آخر سجع­های نثر یا در آخر ابیات کنار هم بیاورند:

       هست شکّربار یاقوت تو ای عیار یار

                                   نیست کس را نزد آن یاقوت شکّربار، بار

                                                                              معزی

 

جناس اشتقاق(اقتضاب): در این نوع جناس کلمات متجانس در مصوت بلند با یکدیگر فرق دارند که این نوع جناس موسیقایی­ترین نوع جناس است. مثل یاری و یارا:

    مرا ز انصاف یاران نیست یاری

                                      تظلم کردنم زآن نیست یارا

                                                              خاقانی

 

جناس در کلام

انواع جناس که تاکنون بررسی شد همه در سطح کلمه بود، اما روش تجنیس در سطح جملات یک مصداق بیشتر ندارد و آن وقتی است که تمامی یا اکثر کلمات دو جمله یکسان و یک یا دو مورد آن جناس تام باشد. در این صورت وجه تشخیص، تکیه و آهنگ کلام است:

       چون ازو گشتی همه چیز از تو گشت

                                          چون ازو گشتی همه چیز از تو گشت

                                                                                  مولوی

 

تاریخ ارسال : پنجشنبه 14 اسفند 1393 10:14 ب.ظ | نویسنده : سینا بابایی

لطفا دیدگاه خود را درباره این مطلب بنویسید

تاریخ ارسال : دوشنبه 27 شهریور 1396 12:48 ق.ظ
Link exchange is nothing else but it is just placing the other person's weblog link on your
page at proper place and other person will also
do similar in support of you.
تاریخ ارسال : دوشنبه 13 شهریور 1396 01:17 ب.ظ
What i do not realize is if truth be told how you are no longer actually a lot more well-liked
than you may be now. You're very intelligent. You already know thus considerably with
regards to this matter, produced me in my view imagine it from numerous numerous angles.
Its like women and men don't seem to be involved except it is one thing to accomplish with Woman gaga!
Your personal stuffs great. All the time care for it up!

ایمیل شما نمایش داده نخواهد شد


 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر