تبلیغات
ادبیات فارسی - جناس
درباره من
این وبلاگ جهت افزایش اطلاعات ادبی شما در حیطه ادبیات فارسی ساخته شده است . لطفا مارا از نظراتتان آگاه سازید . با تشکر
نویسندگان
جستجو در وبلاگ
نویسنده :سینا بابایی
تاریخ: پنجشنبه 14 اسفند 1393 10:14 ب.ظ

وقتی نویسنده یا شاعر در سخن خود کلمات هم­جنس بیاورد که در ظاهر به یکدیگر شبیه و در معنی مختلف باشند، از صنعت جناس استفاده کرده است.

 

انواع جناس

جناس تام: وقتی است که دو کلمه­ی متجانس در لفظ یکی باشند اما در معنی مختلف؛ اما فرق معنایی دو کلمه از مضمون کلام فهمیده می­شود.

        پدر با پسر یکدگر را "کنار"

                                              گرفتند و کرده غم از دل "کنار"

                                                                    اسدی طوسی

 

جناس ناقص(محرَّف): آن است که دو کلمه­ی متجانس در حروف یکی باشد ولی در اعراب(مصوت) متفاوت باشند.

       صبحدم ناله­ی "قُمری" شنو از طرف چمن

                                              تا فراموش کنی فتنه­ی دور "قَمری"

                                                                        ظهیر فاریابی

 

جناس زاید: جناسی است که یکی از کلمات متجانس نسبت به دیگری، حرفی در آغاز یا وسط یا آخر اضافه دارد. پس بر سه نوع است:

"مختلف­الاول(مطرف)، مختلف­الوسط، مختلف­الاخر(مذیَّل)"

 

      شرف مرد به جود است و کرامت به سجود

                                        هر که این هر دو ندارد عدمش به ز وجود

 

جناس مرکب: جناس مرکب یا مرفوّ(رفو شده) از اقسام جناس تام است و  بر دو نوع است: مفروق و مقرون:

1.    مفروق: دو کلمه متجانس، هم­هجا(هم­وزن) هستند اما اختلاف در تکیه دارند.

      گرچه خود این پایه­ی بی­همسریست

                                                پای مرا هم سر بالاتریست

                                                                         نظامی

 

2. مقرون: هر دو کلمه متجانس مرکب باشند در این صورت بدان جناس مقرون گویند

         قوم گفتندش که ای خر! گوش­ دار

                                                خویش را اندازه­ی خرگوش دار

                                                                              مولوی

 

جناس مضارع: وقتی اختلاف صامت­های آغازین دو رکن جناس کم باشد و به اصطلاح قریب­المخرج باشند، جناس مضارع است مثل گام و کام و یا مثل حالی و خالی در بیت زیر:

          علمی که ز ذوق شرع "خالی" است

                                            "حالی" سبب سیاه حالی است

                                                                            سنایی

  

جناس لاحق: اگر تمام دو کلمه متجانس یکی باشد، جز یک حرف در اول و یا وسط، آن­را جناس لاحق گویند مثل زندان و خندان:

     امروز خندان آمدی مفتاح زندان آمدی

                                بر مستمندان آمدی چون بخشش و فضل خدا

                                                                                   مولوی

 

جناس خط: وقتی ارکان جناس در حروف یکی و در تلفظ و نقطه­گذاری متفاوت باشند مثل بیمار و تیمار:

         درشت است پاسخ ولیکن درست

                                           درستی درشتی نماید نخست

                                                              ابو شکور بلخی

 

 

جناس لفظ: این نوع جناس در مقابل جناس خط است یعنی کلمات متجانس در تلفظ یکی و در نگارش متفاوت باشد مثل خوار و خار:

         که کمتر کس ار جنگ را خاستی

                                           درآورد گه لشکری خواستی

                                                           اسدی طوسی

 

جناس مکرر(مزدوج): دو کلمه متجانس را در آخر سجع­های نثر یا در آخر ابیات کنار هم بیاورند:

       هست شکّربار یاقوت تو ای عیار یار

                                   نیست کس را نزد آن یاقوت شکّربار، بار

                                                                              معزی

 

جناس اشتقاق(اقتضاب): در این نوع جناس کلمات متجانس در مصوت بلند با یکدیگر فرق دارند که این نوع جناس موسیقایی­ترین نوع جناس است. مثل یاری و یارا:

    مرا ز انصاف یاران نیست یاری

                                      تظلم کردنم زآن نیست یارا

                                                              خاقانی

 

جناس در کلام

انواع جناس که تاکنون بررسی شد همه در سطح کلمه بود، اما روش تجنیس در سطح جملات یک مصداق بیشتر ندارد و آن وقتی است که تمامی یا اکثر کلمات دو جمله یکسان و یک یا دو مورد آن جناس تام باشد. در این صورت وجه تشخیص، تکیه و آهنگ کلام است:

       چون ازو گشتی همه چیز از تو گشت

                                          چون ازو گشتی همه چیز از تو گشت

                                                                                  مولوی

 



ابزارک های وبلاگ
  • کل بازدید:
  • بازدید امروز :
  • یازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل مطالب :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :